Bugu ntswa ya
ndeme khulu vhukuma i fara mafhungo a vhukuma a vhathu vha Soweta vhe vha hana u neta, naho vhutshilo ho vha vhu tshi konḓa hani.
Soweto Stories: Tales of Resilience, Humor and Hope i na mafhungo a ṱuṱuwedzaho a 21 a vhathu vhe vha aluwa nga fhasi ha muvhuso wa khethululo nahone vha takuwa vha ranga phanḓa kha zwa mabindu, mishumo ya tshitshavha na vhulwelambofholowo.
Havha ndi vhadzulapo vha ḽa Soweto vha murafho wa vhuvhili na wa vhuraru vhane vha ḓivha uri u lwa na u kunda zwi amba mini.
Muṅwe wa vhadzudzanyi, Vho V Zwelibanzi vho amba uri: “Hezwi ndi zwiṱori zwa vhathu vhe vha alutshela nḓuni dzo ḓalaho nga vhathu dza kamara mbili na dza kamara nṋa, he vha vha vha tshi eḓela fhasi kha fuloro henefho kha kamara dza u ḽela dze dza vha dzi tshi shandukiswa dza vho vha kamara dza u eḓela vhusiku.”
“Vho vha vha tshi tshimbila zwiṱaraṱani zwi re na buse vha tshi ya zwikoloni he vhadededzi vho ḓikumedzelaho, naho ho vha hu na ṱhahelelo nnzhi kha Pfunzo ya Vharema, vha vha vho ḓiimisela u vha vhumba uri vha vhe vhaṅwe vhathu vha khwine u fhira zwe sisṱeme ya vha yo lavhelela zwone.”
Mafhungo a muthu ene muṋe ndi mafhungo a fulufhedzeaho nga ha vhutshilo ha zwikolobulasi. Vhasidzana vho vha vha tshi tea u guda u ḓiimisa vha khwaṱha na u fhaṱuwa, vha tshi pfukekanya vhukati ha mavemu na vhane vha khou vha ambisa kha khona dzoṱhe. Vhatukana vho vha vha tshi u tinya vhugevhenga, u wana nḓila dza u ita masheleni nga u rengisa maapula na nḓuhu zwidimelani ngeno vha tshi khou shavha vhaṱoli vha thikhithi dza zwidimelani ngauri vho vha vha sa koni u badela mbadelo dza zwidimela.
Fhedzi heyi a si bugu ine ya amba nga ha thambulo. Ndi bugu nga ha fulufhelo na u kunda.
Muṅwe wa vhadzudzanyi, Thabo Ndabeni o amba uri: “Zwine zwa nga ni mangadza nga ha mushelamulenzhe muṅwe na muṅwe ndi u hana havho u ḓidzhenisa kha zwa u ḓipfela vhuṱungu.”
"Vho sedza zwiimo zwi sa konadzei vha wana nḓila dza u shandukisa vhuleme ha vha tshiṱuṱuwedzi tsha u ṱoḓa vhuimo. Vho gonya vha swikela nṱha ngeno vha sa khou xelelwa nga vhukoni havho ha u wana miswaswo kha zwithu zwi sa pfali zwa vhutshilo."
Bugu i katela zwifanyiso zwo nakaho zwo dzhiiwaho nga Lehlohonolo Khoza, muswa we a vha e mufodi we a dzhia Soweto sa zwine ya vha zwone ṋamusi – tshikolobulasi tshine tsha vha na vhutshilo na u bvelela hune miloro ya vhumbwa hone nahone hune vhukoni ha kona u bvelela.
Vhaṅwe vha vhathu vhane vha khou kovhelana zwiṱori zwavho kha bugu iyi ndi Mubishopo Muhulwane Vho Thabo Makgoba, Vho Motsumi Makhene, Vho Sibongile Mkhabela, Vho Oupa Ngwenya, Vho Fanyana Daniel Mazibuko, Vho Khalipha Eddie Mbalo na Vho Miriam Tladi.
Dokotela Vho Mokaba Mokgatle, vhe vha aluwa fhaḽa tshikolobulasi tsha Naledi, tshine tsha vha tshipiḓa tsha vhukovhela ha Soweto, vho zwi vhea zwavhuḓi kha tshiṱori tshavho musi vha tshi ri: “Ndi ṱoḓa vhavhali vhane vha vha vhathu vhaswa vha tshi pfesesa tshiṅwe tshithu tsha ndeme: ro vha ri si zwipondwa zwo lindelaho u tshidzwa. Ro vha ri murafho wo aluwaho u tshi tamba khororo na bola ya milenzhe, ri tshi rengisa maapula na u ṱunḓa zwiambaro u bva kule, u guda nyambo nnzhi khathihi na u bveledza dziṅwe nyambo ntswa, ri tshi guda nga maanḓa naho pfunzo ya hone yo vha i si yavhuḓi khathihi na u fhaṱa zwitshavha zwo khwaṱhaho naho ro vha ro khethekanywa u ya nga luambo.”
Vhadzudzanyi vha fulufhela uri bugu iyi i ḓo eletshedza vhaswa vha ṋamusi khathihi na u vha ṱuṱuwedza uri vha vhale na u ṅwala zwiṱori zwavho zwa nga ha vhupo ha Soweto. Bugu iyi i rengiswa nga masheleni a swikaho R260 kha mavhengele oṱhe mahulwane a bugu, hu tshi katelwa na Xarra Books khathihi na Takealot.
Ngauralo, vha na tshiṱori tshavho tsha nga ha vhupo ha Soweto tshine vha tama u ri kovhela? Vhadzudzanyi vha khou ṱoḓa hu tshi vha na maṅwe maipfi manzhi ane vha nga a dzhenisa kha khandiso dzi ḓaho.
Arali vho aluwa Soweto nahone vha na tshiṱori tsha nga ha u konḓelela, tsengenedzo kana fulufhelo, kha vha tshi rumele kha submissions@sowetostories.co.za. Tshiṱori tshavho tshi nga ṱuṱuwedza murafho u tevhelaho.