KHANḒISO YA PHANDO 2026

Kha vha thanyele Magudedzi ane a si vhe a vhukuma

Vho Dikeledi Molobela

Khoro dza Kha vha thanyele Magudedzi ane a si vhe a vhukumaNdangamaitele dza Afrika Tshipembe dzo rumela mulaedza wa tsivhudzo kha vhagudi na vhabebi shango ohe wa uri vha range u khwahisedza zwiimiswa na hanziela dza hone phana ha musi vha tshi nga iwalisela ngudo na vhugudisi nga murahu ha u fhedza tshikolo kha waha wa 2026 sa izwi zwiimiswa zwa vhaetshedzi vha pfunzo zwa vhufhura nahone zwine zwa si vhe na hanziela dzo teaho zwo iimisela u bvela phana na u fhura vhadzulapo. 

Khuwelelo iyi yo itwa nga tshifhinga tsha muangano wo anganelaho wa vhoramafhungo we wa vha u tshi khou tshimbidzwa nga vha Khoro ya Ndangamaitele a Zwikili na Mishumo (QCTO), Khoro ya Ndangamaitele ya  Pfunzo dza Nha (CHE), Umalusi, na Maanalanga a nga ha Ndalukano a Afrika Tshipembe (SAQA).

Kha nivhadzo ye ya itwa fhaoroboni ya Pretoria, zwiimiswa izwi zwo ombedzela uri naho hu na uri siseme ya pfunzo ya shango i tshi kha i vha i fulufhedzeaho, u engedzea ha zwiimiswa zwa vhufhura zwi isa mishushedzo mihulwane vhukuma kha vhumatshelo ha vhagudi na masheleni a mia.

Muofisiri muhulwane wa Umalusi (CEO), Dokotela Vho Mafu Rakometsi, vho tsivhudza uri a hu na tshikolo na tshithihi, tshi nga vha tshi tsha muvhuso kana tsha phuraivethe, tshine tsha o tea u shuma kana u etshedza hanziela tshi songo ranga u iwalisa na u wana hanziela yo teaho.

Vho dzhiela nzhele zwauri naho vhunzhi ha zwikolo zwi tshi tevhedza milayo, Umalusi i khou bvela phana na u angana na vhatshimbidzi vha zwikolo vha siho mulayoni vhane vha fulufhedzisa hanziela dza mairiki “nga u avhanya” kana nila pfufhi dza u swikela kha siseme na u wana hanziela ya Mairiki ya Lushaka (NSC).

Vho Rakometsi vho amba uri: “Vhabebi na vhagudi vha tea u pfesesa uri ndi zwiimiswa zwo waliswaho kha mihasho ya pfunzo ya vundu nahone zwo tendelwaho nga Umalusi fhedzi zwine zwa nga etshedza hanziela dzi ngaho NSC na NCV hanziela ya Lushaka ya zwa Mishumo ya Zwana].” Vho ea tsivhudzo ya uri senthara dza u walulula mairiki dza vhufhura, senthara dza zwa pfunzo dzo dzumbamaho khathihi na zwiimiswa zwi shumisaho madzina a kanganyisaho kanzhi zwi bvelela nga tshifhinga tsha u ivhadzwa ha mvelelo dza mairiki, zwi tshi oa u a kha vhagudi vhane vho hanganea.

“A hu na nila pfufhi dza u kona u swikela ndalukano dzi fulufhedzeaho. Dzangano iwe na iwe ine a amba uri one etshedza hanziela ya mairiki i songo waliswa zwavhui khou fhura vhadzulapo,” hu amba CEO wa tshiimiswa tsha khwahisedzo ya Ndangamaitele.

Vhugudisi ha zwa mishumo vhune vhadziavhufhuri vha sedzesa khaho

Mulanguli Muhulwane wa QCTO Vho Vijayen Naidoo vho rumela tsivhudzo yo khwahaho kha zwiimiswa zwine zwa amba nga mazwifhi uri zwi etshedza hanziela dza mushumo kana izwo zwe zwa ivhiwa u bva tsha kale sa ndingo dza zwikili dza “Red Seal”.

Vho amba uri: "Zwenezwi musi zwikhala zwi tshi khou engedzea kha bua zwa vhugudisi ha zwa mishumo, zwo raloho zwi khou bvelela na kha tshivhalo tsha zwiimiswa zwi si na hanziela dzo teaho nahone zwa vhufhura zwine zwa amba uri zwi etshedza hanziela dza QCTO. Kha ri vhe khagala: ndalukano ya QCTO i vha ya vhukuma fhedzi arali yo etshedzwa nga muetshedzi wa mveledziso ya zwikili o tendelwaho nga vha QCTO nahone ya olwa nga senthara ya zwa ndingo dza zwikili na tsenguluso yo tendelwaho nga vha QCTO.”

Vho Naidoo vho amba uri QCTO zwazwino i na ndalukano dza mushumo dzi fhiraho 900 khathihi na ndalukano dza tshipia dzo waliswaho kha NQF, zwohe hezwi zwo bveledzwa nga nowetshumo yeneyo nahone zwo livhiswa kha u khwahisa khonadzeo ya u tholiwa na vhubveledzi  kha sekithara dza ndeme, hu tshi katelwa mishumo miswa khathihi na ine ya kha i bvelela u tou fana na ya fulufulu i vusuludzeaho, u dzhenisa photovoltaic  dza soa na thekhinoodzhi ya zwiendedzi zwi shumisaho zwivhaswa na muagasi. 

Khuwelelo ya u dzula vho fhauwa

Mulanguli Muhulwane wa CHE Dokotela Vho Whitfield Green vho khwahisedza u fulufhedzea ha siseme ya pfunzo dza nha ya Afrika Tshipembe fhedzi vha ea ngeletshedzo ya uri u shayea ha zwiimiswa zwo teaho zwa muvhuso khathihi na u engedzea ha zwiimiswa zwa vhufhura zwi ita uri fhungo a u dzula wo fhauwa i vhe a ndeme vhukuma.

Kha vhagudiswa vha fhiraho 815 000 vhe vha wala milingo ya mairiki awaha, siseme ya pfunzo na vhugudisi ha nga murahu ha u fhedza tshikolo i nga tou kona u dzhia fhedzi hafu yavho, zwine hezwi zwa o sia vhunzhi ha vhaswa vho hanganea lune vha fhedza nga u shavhela kha zwiimiswa siho mulayoni.

Vho Green vho amba uri: “A hu na tshiimiswa tshine tsha iita tshiimiswa tsha pfunzo dza nha tshine tsha tea u etshedza hanziela nga nna ha musi hanziela dzenedzo dzo tendelwa nga Khoro ya Pfunzo dza Nha nahone dzo waliswa kha Furemiweke ya Ndalukanyo dza  Lushaka.” 

Shango a Afrika Tshipembe i na yunivesithi dza muvhuso dza 26 na zwiimiswa zwa Pfunzo dza Nha zwa phuraivethe zwo waliswaho zwi swikaho 145. Magudedzi a phuraivethe a songo waliswaho ane a shuma nna ha siseme iyi, ha ho mulayoni, nahone hanziela dzao a si dza vhukuma.

Vho Green vha khou uuwedza avho vhane vha khou oa u vha matshudeni uri vha range u khwahisedza ndalukano dza hone kha:

  • webusaithi ya SAQA (u waliswa ha NQF), 
  • Redzhisiara ya DHET ya Zwiimiswa zwa Pfunzo dza Nha zwa Phuraivethe, na kha
  • mutevhe wa hanziela dza thendelo dza tshiofisi wa CHE.

Vho Green vho amba uri: "A hu na u sokou vha vhukati. Arali i songo wana hanziela ya thendelo u bva kha CHE nahone i songo waliswa kha NQF, ndalukano yeneyo a i ho mulayoni." Khumbelo kha vhadzulapo 

Nga tshifhinga tsha musi hu tshi khou itwa nivhadzo, Mulanguli wa zwa Vhudavhidzani wa CHE Vho Ntokozo Bhengu vho ita khuwelelo kha vhadzulapo, vha tshi sumbedzisa masiandaitwa a vhavhaho ane zwiimiswa zwa vhufhura zwa vha nao kha mia, nga maana vhuponi ha mahayani.

Vho Bengu vho uuwedza uri: “Zwi a vhavha musi u tshi wana mutshudeni a bvaho vhuponi ha mahayani we vhabebi vhawe vha iwana vha tshi tea u tou rengisa zwifuwo zwavho u itela u badela pfunzo dzawe, hune nga murahu musi a tshi haphudza pfunzo dzenedzo, a wana uri ndalukano yeneyo a yo ngo waliswa. Mutshudeni o fhurwa, ngeno vhabebi vho xelelwa nga masheleni. Nga tshenetsho tshifhinga, dangani a hu tshe na tshifuwo na tshithihi. A hu tshe na kholomo na nthihi yo salaho ngauri vho vha vha tshi khou lingedza u wana masheleni ane vha o a shumisa vha tshi itela vhumatshelo ha wana wavho. 

“Ri khou ita khumbelo kha vhoramafhungo uri vha ri thuse u adzisa na u phaaladza mulaedza uyu shango ohe u itela uri u kone swika kha matshudeni vhohe na vhabebi, u itela u thivhela vhuungu uvhu khathihi na u tambula zwi songo tea.” 

Kha vha vhe na vhuanzi ha u khwahisedza uri tshiimiswa itsho ndi tsha vhukuma phana ha musi vha tshi nga redzhisiara.

Zwiimiswa zwo khunyeledza nivhadzo yazwo nga u etshedza mulaedza wo anganelaho kha kilasi ya waha wa 2025, kha vhabebi, vhadededzi, na vharangaphana vha tshitshavha: kha vha range u khwahisedza uri nangoho tshiimiswa itsho ndi tsha vhukuma khathihi na mbekanyamushumo dzine tsha dzi etshedza ngauri vhumatshelo havho ndi ha ndeme vhukuma lune a vhu tei u vhewa khomboni.

 

Ndalukano dzo tendelwaho khathihi na vhaetshedzi vhadzo vha nga lavheleswa kha:

Education
Share this page