Khoro dza
Ndangamaitele dza Afrika Tshipembe dzo rumela mulaedza wa tsivhudzo kha vhagudi na vhabebi shango ḽoṱhe wa uri vha range u khwaṱhisedza zwiimiswa na ṱhanziela dza hone phanḓa ha musi vha tshi nga ḓiṅwalisela ngudo na vhugudisi nga murahu ha u fhedza tshikolo kha ṅwaha wa 2026 sa izwi zwiimiswa zwa vhaṋetshedzi vha pfunzo zwa vhufhura nahone zwine zwa si vhe na ṱhanziela dzo teaho zwo ḓiimisela u bvela phanḓa na u fhura vhadzulapo.
Khuwelelo iyi yo itwa nga tshifhinga tsha muṱangano wo ṱanganelaho wa vhoramafhungo we wa vha u tshi khou tshimbidzwa nga vha Khoro ya Ndangamaitele a Zwikili na Mishumo (QCTO), Khoro ya Ndangamaitele ya Pfunzo dza Nṱha (CHE), Umalusi, na Maanḓalanga a nga ha Ndalukano a Afrika Tshipembe (SAQA).
Kha nḓivhadzo ye ya itwa fhaḽa ḓoroboni ya Pretoria, zwiimiswa izwi zwo ombedzela uri naho hu na uri sisṱeme ya pfunzo ya shango i tshi kha ḓi vha i fulufhedzeaho, u engedzea ha zwiimiswa zwa vhufhura zwi ḓisa mishushedzo mihulwane vhukuma kha vhumatshelo ha vhagudi na masheleni a miṱa.
Muofisiri muhulwane wa Umalusi (CEO), Dokotela Vho Mafu Rakometsi, vho tsivhudza uri a hu na tshikolo na tshithihi, tshi nga vha tshi tsha muvhuso kana tsha phuraivethe, tshine tsha ḓo tea u shuma kana u ṋetshedza ṱhanziela tshi songo ranga u ḓiṅwalisa na u wana ṱhanziela yo teaho.
Vho dzhiela nzhele zwauri naho vhunzhi ha zwikolo zwi tshi tevhedza milayo, Umalusi i khou bvela phanḓa na u ṱangana na vhatshimbidzi vha zwikolo vha siho mulayoni vhane vha fulufhedzisa ṱhanziela dza maṱiriki “nga u ṱavhanya” kana nḓila pfufhi dza u swikela kha sisṱeme na u wana Ṱhanziela ya Maṱiriki ya Lushaka (NSC).
Vho Rakometsi vho amba uri: “Vhabebi na vhagudi vha tea u pfesesa uri ndi zwiimiswa zwo ṅwaliswaho kha mihasho ya pfunzo ya vundu nahone zwo tendelwaho nga Umalusi fhedzi zwine zwa nga ṋetshedza ṱhanziela dzi ngaho NSC na NCV Ṱhanziela ya Lushaka ya zwa Mishumo ya Zwanḓa].” Vho ṋea tsivhudzo ya uri senthara dza u ṅwalulula maṱiriki dza vhufhura, senthara dza zwa pfunzo dzo dzumbamaho khathihi na zwiimiswa zwi shumisaho madzina a kanganyisaho kanzhi zwi bvelela nga tshifhinga tsha u ḓivhadzwa ha mvelelo dza maṱiriki, zwi tshi ṱoḓa u ḽa kha vhagudi vhane vho hanganea.
“A hu na nḓila pfufhi dza u kona u swikela ndalukano dzi fulufhedzeaho. Dzangano ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽine ḽa amba uri ḽone ḽi ṋetshedza ṱhanziela ya maṱiriki ḽi songo ṅwaliswa zwavhuḓi ḽi khou fhura vhadzulapo,” hu amba CEO wa tshiimiswa tsha khwaṱhisedzo ya Ndangamaitele.
Vhugudisi ha zwa mishumo vhune vhadziavhufhuri vha sedzesa khaho
Mulanguli Muhulwane wa QCTO Vho Vijayen Naidoo vho rumela tsivhudzo yo khwaṱhaho kha zwiimiswa zwine zwa amba nga mazwifhi uri zwi ṋetshedza ṱhanziela dza mushumo kana izwo zwe zwa ḓivhiwa u bva tsha kale sa ndingo dza zwikili dza “Red Seal”.
Vho amba uri: "Zwenezwi musi zwikhala zwi tshi khou engedzea kha buḓo ḽa zwa vhugudisi ha zwa mishumo, zwo raloho zwi khou bvelela na kha tshivhalo tsha zwiimiswa zwi si na ṱhanziela dzo teaho nahone zwa vhufhura zwine zwa amba uri zwi ṋetshedza ṱhanziela dza QCTO. Kha ri vhe khagala: ndalukano ya QCTO i vha ya vhukuma fhedzi arali yo ṋetshedzwa nga muṋetshedzi wa mveledziso ya zwikili o tendelwaho nga vha QCTO nahone ya ṱolwa nga senthara ya zwa ndingo dza zwikili na tsenguluso yo tendelwaho nga vha QCTO.”
Vho Naidoo vho amba uri QCTO zwazwino i na ndalukano dza mushumo dzi fhiraho 900 khathihi na ndalukano dza tshipiḓa dzo ṅwaliswaho kha NQF, zwoṱhe hezwi zwo bveledzwa nga nḓowetshumo yeneyo nahone zwo livhiswa kha u khwaṱhisa khonadzeo ya u tholiwa na vhubveledzi kha sekithara dza ndeme, hu tshi katelwa mishumo miswa khathihi na ine ya kha ḓi bvelela u tou fana na ya fulufulu ḽi vusuludzeaho, u dzhenisa photovoltaic dza soḽa na thekhinoḽodzhi ya zwiendedzi zwi shumisaho zwivhaswa na muḓagasi.
Khuwelelo ya u dzula vho fhaṱuwa
Mulanguli Muhulwane wa CHE Dokotela Vho Whitfield Green vho khwaṱhisedza u fulufhedzea ha sisṱeme ya pfunzo dza nṱha ya Afrika Tshipembe fhedzi vha ṋea ngeletshedzo ya uri u shayea ha zwiimiswa zwo teaho zwa muvhuso khathihi na u engedzea ha zwiimiswa zwa vhufhura zwi ita uri fhungo ḽa u dzula wo fhaṱuwa ḽi vhe ḽa ndeme vhukuma.
Kha vhagudiswa vha fhiraho 815 000 vhe vha ṅwala milingo ya maṱiriki ṋaṅwaha, sisṱeme ya pfunzo na vhugudisi ha nga murahu ha u fhedza tshikolo i nga tou kona u dzhia fhedzi hafu yavho, zwine hezwi zwa ḓo sia vhunzhi ha vhaswa vho hanganea lune vha fhedza nga u shavhela kha zwiimiswa siho mulayoni.
Vho Green vho amba uri: “A hu na tshiimiswa tshine tsha ḓiita tshiimiswa tsha pfunzo dza nṱha tshine tsha tea u ṋetshedza ṱhanziela nga nnḓa ha musi ṱhanziela dzenedzo dzo tendelwa nga Khoro ya Pfunzo dza Nṱha nahone dzo ṅwaliswa kha Furemiweke ya Ndalukanyo dza Lushaka.”
Shango ḽa Afrika Tshipembe ḽi na yunivesithi dza muvhuso dza 26 na zwiimiswa zwa Pfunzo dza Nṱha zwa phuraivethe zwo ṅwaliswaho zwi swikaho 145. Magudedzi a phuraivethe a songo ṅwaliswaho ane a shuma nnḓa ha sisṱeme iyi, ha ho mulayoni, nahone ṱhanziela dzao a si dza vhukuma.
Vho Green vha khou ṱuṱuwedza avho vhane vha khou ṱoḓa u vha matshudeni uri vha range u khwaṱhisedza ndalukano dza hone kha:
- webusaithi ya SAQA (u ṅwaliswa ha NQF),
- Redzhisiṱara ya DHET ya Zwiimiswa zwa Pfunzo dza Nṱha zwa Phuraivethe, na kha
- mutevhe wa ṱhanziela dza thendelo dza tshiofisi wa CHE.
Vho Green vho amba uri: "A hu na u sokou vha vhukati. Arali i songo wana ṱhanziela ya thendelo u bva kha CHE nahone i songo ṅwaliswa kha NQF, ndalukano yeneyo a i ho mulayoni." Khumbelo kha vhadzulapo
Nga tshifhinga tsha musi hu tshi khou itwa nḓivhadzo, Mulanguli wa zwa Vhudavhidzani wa CHE Vho Ntokozo Bhengu vho ita khuwelelo kha vhadzulapo, vha tshi sumbedzisa masiandaitwa a vhavhaho ane zwiimiswa zwa vhufhura zwa vha nao kha miṱa, nga maanḓa vhuponi ha mahayani.
Vho Bengu vho ṱuṱuwedza uri: “Zwi a vhavha musi u tshi wana mutshudeni a bvaho vhuponi ha mahayani we vhabebi vhawe vha ḓiwana vha tshi tea u tou rengisa zwifuwo zwavho u itela u badela pfunzo dzawe, hune nga murahu musi a tshi ṱhaphudza pfunzo dzenedzo, a wana uri ndalukano yeneyo a yo ngo ṅwaliswa. Mutshudeni o fhurwa, ngeno vhabebi vho xelelwa nga masheleni. Nga tshenetsho tshifhinga, dangani a hu tshe na tshifuwo na tshithihi. A hu tshe na kholomo na nthihi yo salaho ngauri vho vha vha tshi khou lingedza u wana masheleni ane vha ḓo a shumisa vha tshi itela vhumatshelo ha ṅwana wavho.
“Ri khou ita khumbelo kha vhoramafhungo uri vha ri thuse u ḓadzisa na u phaḓaladza mulaedza uyu shango ḽoṱhe u itela uri u kone swika kha matshudeni vhoṱhe na vhabebi, u itela u thivhela vhuṱungu uvhu khathihi na u tambula zwi songo tea.”
Kha vha vhe na vhuṱanzi ha u khwaṱhisedza uri tshiimiswa itsho ndi tsha vhukuma phanḓa ha musi vha tshi nga redzhisiṱara.
Zwiimiswa zwo khunyeledza nḓivhadzo yazwo nga u ṋetshedza mulaedza wo ṱanganelaho kha kilasi ya ṅwaha wa 2025, kha vhabebi, vhadededzi, na vharangaphanḓa vha tshitshavha: kha vha range u khwaṱhisedza uri nangoho tshiimiswa itsho ndi tsha vhukuma khathihi na mbekanyamushumo dzine tsha dzi ṋetshedza ngauri vhumatshelo havho ndi ha ndeme vhukuma lune a vhu tei u vhewa khomboni.
Ndalukano dzo tendelwaho khathihi na vhaṋetshedzi vhadzo vha nga lavheleswa kha:
- Webusaithi ya QCTO ine ya vha: www.qcto.org.za
- U ṱoḓa ṱhanziela dza SAQA: https://allqs.saqa.org.za/search.php?cat=qual /nomboro ya luṱingo: (012) 431 5000
- Redzhisiṱara dza DHET ine ya vha https://www.dhet.gov.za/
- Zwidodombedzwa zwa vhukwamani zwa CHE: www.che.ac.za / (012) 349 3840
- Nomboro ya luṱingo ya Lushaka ya u lwa na zwiito zwa vhuaḓa ine ya vha 0800 701 701