Vhaswa vha Matatiele vha bveledza ifa ḽi vhavhalelaho mupo

Musi a tshi khou fhedzisa mbekanyamushumo yawe ya u guda mushumo ye ya mu ṋea nḓivho na vhukoni ha ndangulo ya mupo, Atang Ramabele, ane a bva fhaḽa muvhunduni wa Nchodu ngei Matatiele o mbo ḓi ḓelwa nga muhumbulo wa u thoma bindu ḽo sedzanaho na zwa u bvisa miri i songo ḓoweleaho khathihi  na u i shandukisa ya vha malasha na brikhethe.

Uyu muswa wa mutshudeni o kona u vhona tshikhala tsha u sika mishumo na u itela muṱa wa hawe dzina ngeno a tshi khou lwa na tshutshedzo ine ya vha hone kha mupo i ḓiswaho nga zwimela zwi sa ṱoḓei.

O ṋea bindu ḽawe dzina ḽa uri Morumotsho, ipfi ḽa Tshisuthu ḽine ḽa amba uri “ḓaka ḽitswu”, dzina iḽo ḽo ṱuṱuwedzwa nga tshikwara tshi re henefho tsini tsho ḓalaho nga miri ine ya ḓivhiwa sa black wattle — une wa vha wone tshiko tsha zwishumiswa zwa ndeme zwa bindu.

Vho Ramabele vho amba uri: “Ndo ḓa na muhumbulo uyu nga ṅwaha wa 2019 musi ndi tshi khou ita internship ya ṅwaha muthihi na vha tshiimiswa tshi ḓivhiwaho sa Environmental and Rural Solutions (ERS), nga u tshumisano na World Wildlife Fund na FirstRand.

“Bindu iḽi zwazwino ḽo thola vhashumi vha 10 nahone ḽi shela mulenzhe muhulwane kha u sikwa ha mishumo yapo na u vusuludza mupo.” 

U swika zwino, bindu iḽi ḽo bveledza thani dzi swikaho 25,583 dza malasha, zwine hezwi zwa sa tou vha fhedzi ḽiga ḽihulwane kha zwa mveledziso ya tshifhinga tshilapfu, fhedzi zwi dovha hafhu zwa shela mulenzhe muhulwane kha u vusuludza mavu e kale a vha o dzhenelwa nga zwimela zwenezwi.

Morumotsho i khou bveledza nga mafulufulu zwibveledzwa zwiswa zwa mupo, zwine zwa katela viniga i bvaho kha miri na brikhethe, nahone i khou lavhelesa kha dziṅwe nḓila dza u khwinisa vhukoni ha zwa vhubveledzi.

Sa bindu ḽiṱuku, Morumotsho ḽo wana thikhedzo ya ndeme kha lwendo lwaḽo lwa nyaluwo. Zhendedzi ḽa Mveledziso ya Mabindu Maṱuku na Thikhedzo ya Masheleni (SEDFA) ḽo thusa nga masheleni a u renga mitshini ya u ita dzibrikhethe. Avocado Vision, dzangano ḽi tikedzaho mabindu maṱuku, ḽo ṋetshedza maṅwe masheleni a u ḓadzisa a zwishumiswa, ngeno ERS yo ṋetshedza Zwishumiswa zwa Vhuḓitsireledzi.

U tou fana na maṅwe mabindu manzhi maṱuku, lwendo lwo vha lu songo leluwa. Iṅwe ya khaedu khulwane yo vha ya u endedza malasha na zwivhaswa zwi bvaho kha mupo.

Vho ṱalutshedza uri: “A ri athu u tou vha na zwiendedzi zwashu riṋe vhaṋe, u fana na maṱerekere, zwigariki, maṱhiraka kana veni. Hezwi zwi ita uri hu vhe na u lenga, nga maanḓa nga tshifhinga tsha mutsho u elanaho na kilima. Musi mvula i tshi na, a ri koni u endedza malasha ngauri bada ine ra i shumisa i vha i kha tshiimo tshi si tshavhuḓi.

"Ṱereṱere ḽine ra ḓitika ngaḽo ḽi a kundelwa u tshimbila kha bada yeneyo, ngauralo kanzhi ri ḓiwana ri tshi tea u ima vhege yoṱhe phanḓa ha musi ri tshi nga bvela phanḓa. Hezwi zwi kwama vhukoni hashu ha u ṋetshedza zwithu kha vharengi nga tshifhinga. Zwa u thola vhaṅwe vhathu vha u engedza u itela uri vha ri thuse na zwone zwi a ḓura vhukuma."

Pulane dza Vhumatshelo

Kha tshifhinga tsha miṅwaha i si gathi i ḓaho, Morumotsho Charcoal Production i khou lavhelela u ḓo engedza dziṅwe nḓila dzayo dza mbuelo, u ḓidzhenisa kha dziṅwe nḓila ntswa dza zwa vhubveledzi ha fulufulu ḽo ḓitikaho nga mupo khathihi na u khwaṱhisa tshumisano nga ngomu ha nethiweke dzapo. Pulane dzi katela u bindudza kha ṋanḓo dza musalauno, u ḓidzhenisa kha mimaraga ya dzitshaka, u sika zwikhala zwinzhi zwa mishumo khathihi na u shela mulenzhe kha ikonomi i vhavhalelaho mupo nahone ya masia manzhi.

U wana zwidodombedzwa zwinzhi nga ha Morumotsho, vha nga founela kana vha rumela mulaedza nga WhatsApp kha 076 734 4248 kana vha dalele siaṱari ḽavho ḽa Facebook: Atang Ramabele.

Vha nga kwama SEDFA kha www.sedfa.org.za 

Kha vha kwame ERS kha info@environs.co.za kana vha founele kha +27 39 737 4849