Mulaedza wa ṅwaha muswa wa 2026 nga Phresidennde Vho Cyril Ramaphosa

Zwazwino ri kha ṅwaha muswa. Musi ri tshi ṱanganedza uyu Ṅwaha Muswa, ri khou zwi ita ri tshi humbula zwa murahu, nga vhuḓiimiseli na fulufhelo.

Ṅwaha wo fhelaho wo vha u songo leluwa. Vhunzhi ha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe vho vha vha tshi khou ṱangana na mutsiko muhulwane wa khaedu dzo fhambanaho kha ṅwaha wo fhelaho. Ndi mafhungo a vhilaedzaho vhukuma u ḓivha uri vhunzhi ha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe a vha shumi nahone vhushai na u sa eḓana zwi khou bvela phanḓa. Mitengo i re nṱha ya zwirengwa zwa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe  na  yone yo engedza mutsiko muhulwane vhukuma kha miṱa ya Afrika Tshipembe.

Vhunzhi ha zwitshavha zwi tshila nga nyofho dza zwigwada zwa zwigevhenga. Vhafumakadzi na vhana vha tshila vha tshi ofha khakhathi dzo ḓitikaho nga mbeu na u vhulahwa ha vhafumakadzi.

Nḓisedzo ya tshumelo dza mutheo ḓoroboni khulwane, ḓoroboni na mivhunduni yashu ndi ine kanzhi ya dzulela u thithisea kana ya sa vhe hone na luthihi. Hedzi ndi khaedu dzi konḓaho nahone dzi lemelaho dzine vhathu vhashu vha khou livhana nadzo.

Ndi khou vhu vhona hovhu vhuleme nahone ndi khou khwaṱhisedza uri thambulo yavho i khou ḓivhea na u pfeseswa. Ri khou bvela phanḓa na u dzhia maga o fhambanaho u itela u tandulula khaedu idzi. U bvelela hashu kha u tandulula khaedu idzi hu vha hone nga u shumisana nga tshumisano ya vhukati ha muvhuso, mabindu, vhashumi, tshitshavha tsha vhadzulapo, na mudzulapo muṅwe na muṅwe o ḓikumedzelaho kha vhumatshelo ha shango ḽashu.

Ri lavhelesa murahu kha vhukando vhunzhi he ra vhu dzhia ri tshi itela u tandulula khaedu dzine ra vha nadzo.

Nga honohu u lavhelesa murahu hune ra bva hone, ri pfa ri tshi ṱuṱuwedzea nga mvelaphanḓa ine ya khou fhaṱa mutheo wa mvelaphanḓa ine ya ḓo vha ya khwine kha tshifhinga tsha ṅwaha une ra vha khawo zwazwino. Ee, hu kha ḓi vha na zwinzhi zwine zwa tea u itwa.

Ngauralo ri khou dzhena kha Ṅwaha Muswa ri na fulufhelo ḽiswa, ndivho khulwane nahone ri na fulufhelo ḽihulwane kha khonadzeo dza shango ḽashu ḽavhuḓi ngaurali khathihi na vhathu vhaḽo. Ri livhuwa u konḓelela havho, nga nḓila ye ra ima ngayo roṱhe nga zwifhinga zwi konḓaho khathihi na nga vhuthihi vhune ha kha ḓi vha ho khwaṱha. Roṱhe, ri khou shandukisa shango ḽashu uri ḽi vhe ḽa khwine.

Ikonomi yashu i khou vhuyelela ngonani.

Ri khou shuma ro livha kha u sika mishumo minzhi, nga maanḓa ri tshi itela vhathu vhaswa.

Infleisheni yo fhungudzea. Mitengo ya zwirengwa zwa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe  i khou tsela fhasi. Rannda yo khwatha.

Tshiimo tsha zwikolodo tsha shango ḽa Afrika Tshipembe tsho khwinifhadzea lwa u tou thoma kha miṅwaha i ṱoḓaho u fhira mahumi mavhili. Hezwi zwi amba uri muvhuso u nga kona u wana masheleni a zwa vhubindudzi ha themamveledziso na matshilisano nga tshikalo tsha fhasi.

Mbekanyamushumo ya tshanduko ya tshivhumbeo ye ra i thoma miṅwaha miṱanu yo fhiraho i khou sumbedza mvelaphanḓa yavhuḓi. Kushumele kwa Eskom, ye tshifhingani tsho fhiraho ya vha i tshi khou vhanga vhuleme vhuhulwane kha miṱa, zwitshavha na mabindu, kwo khwinifhadzea nga zwiṱuku.  Nga mulandu wa zwenezwo, shango ḽashu ḽo fhedza miṅwedzi minzhi ḽi si na maitele a u khaulwa ha muḓagasi nga u sielisana.

Hu khou vha na thundu nnzhi dzine dza khou hwalwa kha nethiweke yashu ya zwiporo na u endedzwa nga kha vhuimangalavha hashu.

Ro vusulusa vhunzhi ha zwiporo zwashu, zwe zwa ita uri vhathu vhanzhi vha kone u enda vho tsireledzea nahone nga mutengo wa fhasi.  Zwine zwa ita uri zwi konadzee uri vhathu vhanzhi vha tshimbile vho tsireledzea nahone nga nḓila yo leluwaho. Themamveledziso ndi tshiṅwe tsha zwipikwa zwashu zwa ndeme. Lwa u tou thoma, ro dzudzanya mugaganyagwama wa masheleni a fhiraho R1 ṱhiriḽioni ri tshi itela vhubindudzi ha themamveledziso kha miṅwaha miraru i ḓaho. Hezwi zwo ṱuṱuwedza u vusuluswa ha bada dza shango ḽashu, vhuimangalavha, zwiporo, fulufulu na sisṱeme dza maḓi.

Nga kha mbekanyamushumo ya Ṱhuṱhuwedzo ya Mishumo ya Phresidennde, Maga a Phresidennde a nga ha u Tholwa ha Vhaswa na dziṅwe mbekanyamushumo dza u tholwa ha vhadzulapo, ro kona u ita uri zwigidi na zwigidi zwa vhathu vha wane zwikhala zwine ngazwo vha ḓo kona u wana malamba, u guda na u bveledza nḓila dza u ḓitshidza ngadzo.

Ro shumisana na sekithara ya phuraivethe u itela u thoma Tshumelo ya Mishumo ya Vhaswa ye ya sika zwikhala zwa u ṋea tshenzhemo ya mushumo zwi fhiraho 200,000 ri tshi itela vhaswa vha ḽa Afrika Tshipembe vhane vha sa shume nahone i khou lavhelela u ḓo engedza tshivhalo itshi kha tshifhinga tshi ḓaho.

Khwinifhadzo ine ya khou bvela phanḓa kha sia ḽa zwa mabindu na yone i khou shela mulenzhe kha zwa u khwiniswa ha ikonomi yashu na u sika mishumo. Mabindu ashu a muvhuso a khou khwaṱhiswa nahone a khou lavhelelwa u shela mulenzhe muhulwane kha ikonomi. U fhelisa zwiito zwa vhuaḓa ndi zwipikwa zwashu zwa ndeme vhukuma. Nga kha mushumo wavhuḓi une wa khou itwa nga vha Yunithi ya Ṱhoḓisiso dzo Khetheaho, SIU, na Yunithi ya u Dzhielwa Thundu, ro kona u vhusa murahu masheleni a dzibilioni e a vha o tswiwa. Zwigwada zwo khetheaho na zwone zwo mushumo zwo kona u phuletshedza kha mushumo wazwo wa u lwa na zwiito zwa u bwa migodi zwi siho mulayoni, u hombokwa ha vhathu, vhugevhenga vhu itelwaho themamveledziso ya ikonomi na u ita mbilo ya u badelwa masheleni zwi songo tea afho hune ha vha na thandela dza u fhaṱa.

Ro ḓiimisela u bvela phanḓa na u dzhia maga o teaho a u kunakisa mazhendedzi ashu a zwa u tevhedza mulayo. Themendelo dza Khomishini ya Madlanga dzi ḓo tevhedzwa u itela u khwinisa tshanduko dzine dza ṱoḓea vhukuma kha u vusulusa hafhu tshumelo yashu ya mapholisa na maṅwe mazhendedzi a u tevhedza mulayo.

Uno ṅwaha, ro rwela ṱari fulo ḽa Nyambedzano dza Lushaka na u fara Buthano ḽa Lushaka ḽa u tou thoma, ḽe ḽa ṱanganya vhurumelwa u bva kha tshitshavha tshoṱhe nga u angaredza hu tshi itelwa u ṱalusa adzhenda ya nyambedzano dzi katelaho dza shango ḽoṱhe dza nga ha zwithu zwine zwa khou tea u itwa kha dimokirasi yashu. Nyambedzano ya Lushaka dzi ita uri hu vhe na u bvela phanḓa ha maitele a shango ḽashu ane ra ḓihudza ngao a u fara nyambedzano dzi katelaho u itela u tandulula khaedu, u bveledza thendelano na u bveledza nḓila ya vhumatshelo.

Ri khou tshimbila kha nḓila ye ra i tshimbila tshifhingani tsho fhiraho nahone ri ḓo eletshedzwa nga maitele a Nyambedzano dza Lushaka nga Tshigwada tsha Vhathu vha Vhaḓivhalea vhane vha ḓo vha vhakhwaṱhisedzi vha u katelwa na u fulufhedzea ha Nyambedzano. Komiti ya Vhulanguli yo vhumbwaho nga vhaimeleli vha tshitshavha i ḓo vha yone ine ya tshimbidza nyambedzano dza lushaka ṅwaha u ḓaho.

Vhuimo ha shango ḽa Afrika Tshipembe kha tshitshavha tsha ḽifhasi ho khwiniswa na u khwaṱhisedzwa nga u fara hashu Samithi ya G20 ya u tou thoma ya u farelwa fhano kha mavu a dzhango ḽa Afrika. Nḓivhadzo ya Vharangaphanḓa ye ya ṱanganedzwa nga Samithi yo ṱalutshedza nga ha vhuḓiimiseli ha ḽifhasi kha zwa nyaluwo ya ikonomi yo katelaho, u tshimbidza zwikolodo nga nḓila yavhuḓi, vhukando ha nga ha kilima, nḓisedzo ya zwiḽiwa, tshandukiso ya zwiimiswa zwa masheleni zwa ḽifhasi, khathihi na maṅwe mafhungo manzhi a ndeme.

Ri nga pfa ri tshi ḓihudza nga fhungo ḽa uri ḓivhazwakale yashu ya Vhuphresidennde hashu ha G20 ndi ya uri ro kona u zwi ita uri ipfi ḽa dzhango ḽashu ḽa Afrika na Mashango ane Ikonomi dzao dza kha ḓi bvela phanḓa ḽi khou dzhielwa nṱha, u ambiwa nga haḽo na u ṱhonifhiwa. 

Vhahashu,Lushaka lwa hashu lu nga mulambo une wa ṋetshewdzwa maḓi nga miṅwe milambwana minzhi. Nga zwiṅwe zwifhinga ri nga ḓiwana ri tshi fhambana na u sa anḓana, fhedzi tshifhinga tshoṱhe ri ḓiwana ri tshi dovha hafhu ra ṱangana u tou fana na milambwana i vhumbaho mulambo muthihi muhulwane. Hu nga vha hu na matombo mahulwane nḓilani yashu, fhedzi ri kona u a tinga u tou fana na maḓi a elelaho a mulambo muhulu. Ro zwi sumbedzisa uri musi ri tshi shumisana, ri a kona u kunda na zwikhukhulisi zwi konḓaho vhukuma.

Ro ṱuṱuwedzwa vhukuma nga kushumele kwavhuḓi kwa vhatsila vhashu, vhoramitambo vhashu, vhoramuzika vhashu na vhaṅwali vhashu. Ri fhululedza vhoṱhe vhane vha khou bvela phanḓa na u fhefheḓisa nṱha fuḽaga yashu ya lushaka nga u ḓihudza u mona na ḽifhasi ḽoṱhe kha foramu dza dzitshaka dza zwa mitambo, vhutsila na mvelele, pfunzo, makwevho, saintsi, mishonga, vhulamukanyi, poḽotiki, vhashumi, mbambadzo, vhubindudzi na zwiṅwe zwinzhi.

Kha vhaswa vhashu: ndi vhoinwi vhumatshelo ha lushaka lwashu. Nungo dzaṋu, mihumbulo na vhukoni ndi zwa ndeme kha mvusuludzo na mvelaphanḓa ya shango ḽa Afrika Tshipembe.

Kha vhashumi vha shango ḽashu, vhoramabindu na vhaḓivhi: u shela havho mulenzhe hu bveledza ikonomi yashu phanḓa.

Kha vhafumakadzi vha shango ḽashu: ni tou vha muṱoḓo wa lushaka lwashu; ri a ni hulisa na u ni ṱhonifha.

Kha vhanna na vhafumakadzi vhashu vho ambaraho yunifomo: ri a ni fhululedza musi ni tshi khou ita mushumo waṋu wa u tsireledza lushaka lwashu.

Kha vhashumeli vha muvhuso washu: ni shumela vhathu vha shango ḽashu nga vhuronwane nahone nga ṱhonifho. Kha madokotela ashu, vhaongi na vhaṅwe vhashumi vha zwa mutakalo: ri a ni livhuwa kha mushumo waṋu wa u fhodza dzintho dza vhathu vhashu nga u ita uri vha dzule vhe na mutakalo wavhuḓi nahone vha tshi khou tshila.

Kha vhorapolotiki vhashu: ni tou vha vhaunḓi vha dimokirasi yashu.

Kha vharangaphanḓa vhashu vha sialala: ni tou vha vhaḓivhi vha vhufa hashu ho pfumaho vhukuma na vhadziavhuṱali vha lushaka lwashu.

Kha vhathu vhane vha khou tshila na vhuholefhali: nungo dzaṋu na u konḓelela haṋu zwi ri ṋea ṱhuṱhuwedzo ya u shuma ro khwaṱha ri tshi ni tikedza na u leludza mihwalo yaṋu.

Kha vhanna na vhafumakadzi vhashu vha mitambo: ni ita uri ri ḓihudze nga u vha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe kha vhuimo ha mitambo ya ḽifhasi.

Kha vhoramafhungo vhashu vhane vha bvela phanḓa na u ita uri lushaka lwashu lu dzule lu tshi ḓivha nga ha zwine zwa khou bvelela shangoni ḽashu.

Kha vhaaluwa vhashu: vhuṱali haṋu ndi hone vhune ha bvela phanḓa na u ri sumbedza nḓila.

Kha u shela mulenzhe he ha itwa nga mudzulapo muṅwe na muṅwe wa ḽa Afrika Tshipembe kha ndingedzo dzashu dzoṱhe dza vhutshilo kha ṅwaha wo fhiraho, ri a vha livhuwa.

Naho hu na khaedu dzine ra khou ṱangana nadzo, shango ḽashu ḽi khou bvela phanḓa na u khwaṱha, ikonomi yashu i khou khwinisea. Musi ri tshi khou ḓilugisela u tanganedza ṅwaha muswa, kha ri dzule ro farana u itela u fhata Afrika Tshipembe la miloro yashu. Ndi ita khuwelelo kha vhanna vhoṱhe vha ḽa Afrika Tshipembe ya uri vha ṱhonifhe na u hulisa vhasidzana vhaṱuku khathihi na vhafumakadzi vha ḽa Afrika Tshipembe nahone vha ḓibvise kha zwiito zwa khakhathi dzo ḓisendekaho nga mbeu na mabulayo a vhafumakadzi.

Huṅwe na huṅwe hune vha nga vha vhe hone u mona na shango ḽashu ḽa manakanaka, ndi vha tamela ṅwaha muswa wo ḓalaho dakalo na phaṱutshedzo

Mudzimu kha vha shudufhadze shango ḽa Afrika Tshipembe na vhathu vhaḽo. 

Mulaedza uyu wo ganḓiswa lwa u thoma nga ḽa 31 Nyendavhusiku 2025.