Tshimedzi 2026 Khandiso ya 1

Phresidennde vha ḓivhadza pulane dza nga ha ṱhoḓisiso dza milandu ya GBVF dza tshihaḓu

Vho Edwin Tshivhidzo

Kha ndingedzo Phresidennde vha ḓivhadza pulane dza nga ha ṱhoḓisiso dza milandu ya GBVF dza tshihaḓudza u vhona uri milandu ya zwa khakhathi dzi itelwaho vhafumakadzi na vhana a i khou swika hune ya sokou ima fhethu huthihi, Phresidennde Vho Cyril Ramaphosa vho ḓivhadza pulane ya mvusuludzo ya nṱha nṋa yo livhiswaho kha u khwinisa zwa u salwa murahu ha milandu na u vhona uri vhaiti vha vhutshinyi uho vha khou farwa.

Musi vha tshi khou amba na lushaka zwenezwino, Phresidennde vho amba uri vho ṋea ndaela Minisṱa vha Mapholisa vho tou Farelaho Phrofesa Vho Firoz Cachalia na Minisṱa vha Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa Vho Mmamoloko Kubayi uri vha bveledze fulo ḽa mbuedzedzo ya milandu ḽa lushaka ḽo livhiswaho kha milandu ya mabulayo i sa athu tandululwaho, u lingedza u vhulaha, u tshipiwa ha vhafumakadzi khathihi na milandu i elanaho na zwa vhudzekani ine ya kwama vhathu vha vhafumakadzi na vhana.

 “Hu sa athu fhela maduvha a 60, odithi iyi i tea u sumbedzisa tshivhalo na vhukale ha milandu ine a i athu tandululwa, milandu ine yo lindela vhuṱanzi ha forensiki, milandu ine khayo vhahumbulelwa vho kona u ṱaluswa fhedzi vha sa farwe, na milandu ine khayo vhukando ha ṱhoḓisiso kana ha vhutshutshisi ha wanala vhu khou lenga u dzhiiwa nga ndila i sa pfali,” Phresidennde vho amba ngauralo.

Pulane iṅwe na iṅwe i tea u talusa maga ane a kha ḓi vha o salela, muofisiri ane a vha na vhuḓifhinduleli khathihi na ḓuvha ḽa u fhedzisela ḽa u bvela phanḓa na mulandu.

Phresidennde Vho Ramaphosa vho dovha vha nea ndaela Minista vho tou Farelaho Vho Cachalia, Mukhomishinari vha Lushaka vho tou Farelaho Muḽefuthenenthe Dzheneraḽa Vho Puleng Dimpane na vha maanḓalanga a zwa forensiki o teaho uri vha ṋetshedze, pulane yo ṋetshedzwaho masheleni u itela u fhungudza u salela murahu ha mushumo wa forensiki khathihi na u bveledza zwilinganyo zwa u shandukisa mashumele kha milandu ya khakhathi dzo ḓitikaho nga mbeu na mabulayo a vhafumakadzi (GBVF) hu sa athu fhela maḓuvha a 60.

 “Pulane i tea u sumbedzisa vhuhulwane na vhukale ha mishumo yo salelaho murahu, thahelelo ya vhashumi na zwishumiswa, zwishumiswa zwine zwa ṱoḓea khathihi na datumu dzine ngadzo mishumo yo salelaho murahu ya do fhungudzwa ngadzo.

"Sambula dza forensiki dza ndeme kha milandu ine ya katela zwa u tshipiwa kana u vhulahwa ha vhafumakadzi na vhana dzi tea u vhewa kha mutevhe wa milandu ine ya tea u shumiwa nga u tavhanya. Mvelaphanḓa ya nga ha zwilinganyo zwa u shandukisa mashumele i tea u vhigwa zwi khagala kotara iṅwe na inwe," vho amba ngauralo.

Phresidennde vho dovha hafhu vha ḓivhadza zwa uri masipala muṅwe na muṅwe u tea u thoma odithi ya tsireledzo ya vhafumakadzi hu si na u lenga.

 “Vhupo vhune ha vha ha khombo khulwane vhu tea u ṱaluswa nga u shumisana na mivhuso ya mavunḓu na mapholisa. Odithi idzi dzi tea u talusa mavhone a zwiṱaraṱani o tshinyalaho, fhethu ha nnyi na nnyi hune ho melaho ḓaka, zwifhaṱo zwo ṱutshelwaho, nḓila dza zwa vhuendi na zwiimiswa zwi songo tsireledzeaho, dziphakha dzi songo tsireledzeaho zwavhuḓi na dziṅwe nyimele dzine dza vhea vhafumakadzi khomboni hu sa athu fhela maduvha a 60.

“Hu sa athu fhela maduvha a 90 u bva tshe ha khunyeledzwa odithi dzenedzo, zwithu zwine zwa nga vhanga khombo hu songo fhela tshifhinga, zwi tea u vha zwo no tandululwa kana u katelwa kha pulane ya u thoma u shuma yo lambedzwaho nga masheleni nahone hu vhe na datumu ya u khunyeledza mushumo uyo ine ya vha khagala.”

Phresidennde Vho Ramaphosa vho dovha hafhu vha bvela phanda na u nea ndaela Minisṱa vha Mbambadzo, Nḓowetshumo na Muṱaṱisano Vho Parks Tau, vha tshi khou shumisana na Minisṱa vha Mutakalo, Mveledziso ya Matshilisano, Mapholisa na Tshumisano ya Mavhusele, u itela u ṋetshedza milayo yo dzudzanywaho khathihi na mutevhe wa zwa u tevhedza milayo kha Khabinethe hu sa athu fhela maḓuvha a 60 u itela u fhungudza khakhathi dzi elanaho na zwa mahalwa.

 “Zwa kushumisele kwa mahalwa nga nḓila ine ya si vhe yavhuḓi ndi tshiitisi tshihulwane tshine tsha ṋaṋisa khakhathi dza vhukati ha vhathu nahone zwi tea u tandululwa sa tshipiḓa tsha ndingedzo dzashu dzo ṱanḓavhuwaho dza u thivhela,” vho amba ngauralo. 

Maitele na vhashelamulenzhe

Phresidennde vho amba uri kuhumbulele kwa u dzhiela vhafumakadzi fhasi na lutendo lwa uri vhanna vha na pfanelo dza u langa vhafumakadzi zwi nanisa thaidzo.

 “Zwi thoma musi munna a tshi hana u ṱanganedza ipfi hai. Ri tea u livhana na ngoho i vhavhaho ya uri fhethu huhulwane hune ha vha hone tshivhindini tsha zwiito zwa GBV ndi mahayani na kha vhushaka ha vhukati ha vhathu.”

Vho amba uri zwa u thivhela u tambudzwa ha vhafumakadzi zwi tea u thoma mahayani. 

General
Share this page