Mabasa 2026 Lushicilelo 2

Umtsetfosivivinyo Wekuchibela Tekuvikela Kususwa Endzaweni Ngendluzula Ngalokungekho Emtsetfweni uhlose kuvikela banikati bendzawo labancane kanye nekucinisa indzima yaBomasipala yekususwa endzaweni ngendluzula

Written by Gabi Khumalo

Letichibelo Indvuna Thembi Simelane utsi loMmtsetfosivivinyo Wekuchibela we-PIE ushicilelwe kute kutsi ummango uphawule ngawo, kuhloswe ngawo kucinisa imitsetfo yekususwa endzaweni, kuvimbela kuhlala emhlabeni ngalongekho emtsetfweni imisebenti kanye nekwenta kancono kutfotjelwa kwemtsetfo kanye nekucacisa umtsetfo.letiphakanyisiwe temitsetfo yekususwa endzaweni ngendluzula yaseNingizimu Afrika tihlose kucinisa kuvikela banikati betindzawo tekucashisa labancane labacashisa emagumbi langemuva kanye netindzawo tekuhlala letingakahleleki, kodvwa babe banika bomasipala ligunya lelikhulu lekuphendvula kutekuhlala emhlabeni ngalokungekho emtsetfweni.

Indvuna Yetekuhlaliswa Kwebantfu Thembi Simelane utsite loMtsetfosivivinyo Wetekuchibela Kuvikela Kususwa Endzaweni Ngendluzula Ngalokungekho Emtsetfweni (i-PIE) ubhalwe ngendlela yekwesekela bantfu-nje phaca baseNingizimu Afrika labaphila ngemalingena yekucashisa, ikakhulu emalokishini nasetindzaweni letingakahleleki.

Wanaka kutsi loMtsetfosivivinyo wemukela emaciniso ebanikati labacashisako labancane labaphila ngekucashisa emakamelo nome takhiwo letingakahleleki njengemtfombo wekucala wemalingena, kucinisekisa kutsi bayakhona kufinyelela ekuvikelweni nguMtsetfo kanye nelusito labangabalekela kulo. 

“Bantfu labanengi baseNingizimu Afrika baphila ngekucashisa emakamelo kuze baphile. Lomtstefosivivinyo ucinisekisa kutsi bavikelekile futsi bayakhona kufinyelela lusito lolungakhetsi nelemtsetfo,” kwasho yena njalo Simelane.

Kusombulula tincabano 

Ngaphasi kwetingucuko letiphakanyisiwe, tincabano emkhatsini webacashisi nebacashi tingandluliselwa eNkhundleni Yekulalela Tincabano Tetindlu, letiniketa indlela lokufinyeleleka kalula kuyo futsi lenetindleko letingabiti kunekuya etinkantolo.

Lenkhundla itawuba neligunya lekulamula tincabano, ikhiphe tijubo letisemtsetfweni, kanye nekucinisekisa kugcinwa kwetincumo. 

“Loku kusho kutsi bacashisi bangatfola imiyalo lenesibopho ngekwemtsetfo ledzinga kutsi bacashi baphume emphahleni ngesikhatsi lesitsite lesincunyiwe, lokungenteka kube nekususwa ngendluzula nangabe akuhanjisanwa nalomyalo.”

Lomtsetfosivivinyo uphindze futsi wetfule tinyatselo tekucinisa indzima ledlalwa bomasipala. Titawufakwa ngalokuhlelekile etinchubeni tekususwa ngendluzula, ngisho nanome ngabe bangasibo banikati bemhlaba. Loku kulindzeleke kutsi kusite bomasipala kutsi bakhona kulawula kancono umtselela wekuhlala emhlabeni ngalokungekho emtsetfweni, lokuyintfo lebanga kucindzeteleka etinsiteni letimcoka letifanana nemanti, gezi nekuhanjiswa kwendle.

“Lokushaywa kwalomtsetfo kumayelana nekusimamisa tintfo — kuvikela bacashisi labancane, kucinisa bomasipala, kanye nekucinisekisa kutsi kususwa ngendluzula kwentiwa ngekungakhetsi liphela emasini kulandzelwe luhlakamsebenti lwetemtsetfo lolucacile.” 

Kuvikela imimango lehlaseleka kalula

Nanome loMtsetfosivivinyo ucinisa sandla mayelana nekuhlala ngalokungekho emtsetfweni emhlabeni, Indvuna igcizelele kutsi uphindze futsi uhlose kuvikela lowo nalowo lohlaseleka kalula lokungenteka ngekungati atsenge nome angene ahlale emhlabeni lotsengiswe ngalokungekho emtsetfweni.

“Lamanye emalunga emmango aba bahlukunyetwa bekutsengiselwa umhlaba ngalokungekho emtsetfweni futsi lokungabi semtsetfweni kwalokutsengiselana akubona lapho akasabukene nekususwa ngendluzula nome kudzilitelwa tindlu tawo.

“Lokushaywa kwalomtstefo kuhloswe ngako kutsi kube kube nekusimama emkhatsini wekucinisekisa kugcinwa kanye nekungakhetsi liphela emasini, kucinisekisa kutsi kusu-

swa ngendluzula kuchutjwa kahle ngekulandzela luhlakamsebenti lweMtsetfo lolucacile lolunaka emalungelo netimo talabo labatsintsekile,” kwachaza yena.

General
Share this page